Þegar útgerðargreifi segir að allt sé uppi á borðinu

Þá rísa rauðu flöggin hvert af öðru.

Guðmundur Kristjánsson er einn valdamesti maðurinn í íslenskum sjávarútvegi. Hann er forstjóri Brims og félagið Útgerðarfélag Reykjavíkur er stærsti eigandi Brims með 43,96% hlut samkvæmt hluthafalista 31. mars 2026. Brim er jafnframt stærsta einstaka útgerðin miðað við úthlutað aflamark fyrir fiskveiðiárið 2025/2026, með 9,16% af heildinni. Þegar maður í þeirri stöðu segir í viðtali við RÚV að „allt sé uppi á borðinu“ í íslenskum sjávarútvegi, þá er ekki verið að hlusta á neinn venjulegan mann því þá er verið að hlusta á einn af stærstu hagsmunaaðilum í sjávarútvegi að tala fyrir kerfið sem hann hefur mestu hagsmunina af því að verja.

Guðmundur Kristjánsson talar ekki sem hlutlaus aðili frá hliðarlínunni heldur sem hagsmunagæslumaður beint út úr miðju valdsins.
Hann tók við sem forstjóri HB Granda árið 2018 sem síðar varð að félaginu Brim. Staða hans hefur því lengi verið í miðju stærstu deilna um kvóta, samþjöppun og áhrif útgerðarinnar á stjórnmál, samfélag og ekki síst byggðaþróun. Það eitt og sér gerir allt hans tal pólitísk, jafnvel þó reynt sé að setja þau fram í stíl hlutleysis og staðreynda.

Spurningin sem eftir stendur er ekkert flókin og er nauðsynlegt að varpa fram, hafa Guðmundur eða fyrirtæki á hans valdasvæði farið á svig við lög?
Um Guðmund sjálfan liggja ekki fyrir heimildir í þessum gögnum um persónulega refsidóma í slíkum málum, en um Brim er annað uppi á tengnum.
Árið 2019 gerði félagið sátt við Fjármálaeftirlitið og viðurkenndi að hafa brotið lög um verðbréfaviðskipti með því að hafa ekki birt innherjaupplýsingar eins fljótt og lög gera ráð fyrir. Félagið greiddi 8,2 milljónir króna í sekt, það er staðreynd en ekki deilumál eða túlkun enda er það er staðfest niðurstaða í opinberu eftirlitsmáli.

Samkeppniseftirlitið skoðaði hvort menn tengdir Guðmundi hefðu náð yfirráðum yfir Brimi án þess að tilkynna það lögum samkvæmt. Það náðist ekki að sanna það þá. En það var heldur ekki gefin út nein ákæra og málið var látið standa opið og því hægt að taka það upp aftur eftir því sem fleiri upplýsingar kæmu fram.

Árið 2023 harðnaði svo deilan enn meira þegar Samkeppniseftirlitið lagði dagsektir á Brim, 3,5 milljónir króna á dag til að knýja fram afhendingu upplýsinga vegna rannsóknar á stjórnunar- og eignatengslum í sjávarútvegi. Áfrýjunarnefnd samkeppnismála felldi þá ákvörðun síðar úr gildi. En það sem stendur eftir er að eitt stærsta fyrirtæki greinarinnar var í opnum og hörðum deilum við eftirlitið um afhendingu gagna í rannsókn á tengslum, yfirráðum og áhrifum og það hljómar ekki eins og allt hafi verið einfalt, opið og allt uppi á borðinu heldur þvert á móti.

Svo er eitt annað sem skiptir mjög miklu máli og varðar alla þjóðina því í annarri umræðu hefur Guðmundur Kristjánsson haldið því fram að þjóðin eigi ekki fiskinn í sjónum því í fyrstu grein laga um stjórn fiskveiða segir skýrt að nytjastofnar á Íslandsmiðum séu sameign íslensku þjóðarinnar og að úthlutun veiðiheimilda myndi ekki eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir þeim. Þar rekast á tveir heimar:
Annars vegar lagatextinn
Hins vegar orðræðan sem hefur byggst upp í kringum kvótakerfið.

Þess vegna er fullyrðingin um að „allt sé uppi á borðum“ ekki bara blekking því hún er vel valin leið til að telja fólki trú um að það sé ekkert að fela.
Hún er leið til að segja almenningi að málið sé í raun afgreitt, að gagnrýnin sé byggð á misskilningi og að kerfið sé svo gegnsætt að engin ástæða sé til frekari spurninga.
En staðreyndirnar segja annað því Brim hefur viðurkennt lögbrot og Samkeppniseftirlitið hefur rannsakað möguleg yfirráð og samrunaskyldu tengda félaginu.
Eftirlitið fór svo langt að leggja dagsektir á félagið til að fá gögn afhent.
Þarna er ekki verið að tala um einhvert kjaftæði og bull heldur er þarna er verið að tala um skráð mál, rannsóknir og opinberar niðurstöður.

Niðurstaðan er því mjög einföld þar sem of langt er gengið að halda því fram að Guðmundur Kristjánsson hafi sjálfur verið dæmdur persónulega fyrir ítrekuð brot á lögum á grundvelli þeirra heimilda sem liggja fyrir. En það er fullkomlega rétt að segja að félagið sem hann stýrir hafi viðurkennt lagabrot, að félagið og tengdir aðilar hafi verið undir í stórum eftirlitsmálum og að áhrif hans í íslensku samfélagi séu gríðarlega þung vegna stöðu hans í stærstu útgerð landsins.
Þegar svo valdamikill maður segir að allt sé uppi á borðum, þá er full ástæða til að skoða hvað er raunverulega uppi á borðinu og hvað er í leynihólfum undir því.

Fact-check

• Rétt: Guðmundur Kristjánsson er forstjóri Brims.
• Rétt: Útgerðarfélag Reykjavíkur er stærsti eigandi Brims með 43,96% hlut samkvæmt hluthafalista 31. mars 2026.
• Rétt: Brim er stærsta einstaka útgerðin miðað við úthlutað aflamark 2025/2026, með 9,16%.
• Rétt: Brim viðurkenndi brot á lögum um verðbréfaviðskipti árið 2019 og greiddi 8,2 milljónir króna í sekt.
• Rétt að hluta: Samkeppniseftirlitið rannsakaði meint yfirráð í Brimi, en taldi árið 2021 ekki hægt að slá því föstu að þau hefðu verið stofnuð vegna neitun félaganna.
• Rétt: Samkeppniseftirlitið lagði 2023 dagsektir á Brim vegna afhendingar upplýsinga, en áfrýjunarnefnd felldi þær síðar úr gildi.
• Villandi: Að halda því fram að „allt sé uppi á borðum“ gengur lengra en heimildir bera með sér í ljósi lagabrotsins 2019 og samkeppnismálanna 2021–2023.
• Rangt í lagalegum skilningi: Sú lína að þjóðin eigi ekki fiskinn í sjónum stenst ekki 1. gr. laga um stjórn fiskveiða.

Heimildir

• RÚV, 20. apríl 2026: „Allt uppi á borðum“ í íslenskum sjávarútvegi.
• Brim, hluthafaupplýsingar 31. mars 2026.
• Fiskistofa/Ísland.is og RÚV um kvótaúthlutun 2025/2026.
• Vísir og Kjarninn um sátt Brims við Fjármálaeftirlitið 2019.
• Samkeppniseftirlitið um athuganir vegna yfirráða og samruna tengt Brimi.
• Samkeppniseftirlitið og áfrýjunarnefnd samkeppnismála um dagsektir á Brim 2023.
• Alþingi, lög um stjórn fiskveiða, 1. gr.

Greinin er skrifuð með aðstoð ChatGPT, yfirfarin, leiðrétt og löguð af ritstjórn.

Skoðað: 71

Jack Daniels

Jack Hrafnkell Daníelsson er fæddur í lok janúar 1965 í Reykjavík en ólst upp á sveitabæ á Snæfellsnesi.
Ég hef alltaf haft mikin áhuga á fréttum og stjórnmálum ásamt öllu því sem fylgr því en eitt af því er þegar stjórnmálafólk getur ekki verið heiðarlegt.
Ég hef á síðari árum einbeitt mér mest að skrfum um málefni öryrkja, aldraðra og þeirra sem erfiðast eiga með að verja sig gagnvart því gríðarlega óréttlæti sem þessir hópar þurfa að búa við.
Ég hef alltaf átt erfitt með að horfa upp á óréttlæti og slæma framkomu við minnihlutahópa því stofnaði ég þennan vettvang til að leyfa rödd þeirra að heyrast í þjóðfélaginu.
Í seinni tíð hef ég meira einbeitt mér að því að skoða staðreyndavillur í umræðunni, benda á þær og sýna fram á staðreyndir með heimildum, tenglum og rökum.