Í svari ráðherra á Alþingi koma fram tvær tölur sem þarf að skýra betur.

Loðna til frystingar á Íslandi var sögð vera gerð upp á 80,64 krónur á kíló.

Í Færeyjum var verðið sagt vera 250 krónur á kíló.

Munurinn er 169,36 krónur á kíló.

Það eru 169.360 krónur á hvert tonn.

Ef þetta er sama loðnan úr sama stofni, sömu torfu og sama veiðisvæði, þá dugar ekki að segja að þetta sé bara eðlilegur verðmunur því það þarf enga rökhugsun til að sjá að það stenst ekki með nokkru móti og þá þarf að sýna gögnin á bak við þennan verðmun.

Sjómenn fá greitt eftir verðinu

Sjómenn fá sinn hlut af aflaverðmæti. Ef verðið sem notað er í uppgjöri er of lágt, fá þeir of lítið greitt.
Það er ekki flókið reiknisdæmi.

Á Íslandi eiga sömu fyrirtæki oft bæði skipin og vinnslurnar þannig að þá getur loðnan farið úr skipi í vinnslu innan sömu fyrirtækjakeðju og með því verður hættan sú að verðið frá vinnslunni í uppgjöri við sjómenn verði lægra en það verð sem óháður kaupandi væri tilbúinn að borga.

Ef erlendur kaupandi greiðir 250 krónur á kíló fyrir sambærilega loðnu meðan íslenskir sjómenn fá uppgjör miðað við 80,64 krónur, þá þarf að útskýra þann mun með skýrum gögnum.

Ekki almennum svörum.
Ekki með útúrsnúningu.
Ekki með því að hunsa spurningarnar.

Heldur þarf að birta gögnin, ræða þau og komast því hver raunveruleg ástæða fyrir verðmuninum er.

Hvað getur tap sjómanna verið mikið?

Hér er miðað við verðmuninn: 169,36 kr/kg.

Þetta eru ekki endanlegar kröfur. Þetta er reiknidæmi út frá tölunum sem ráðherra gaf upp.

Til að fá endanlega niðurstöðu þarf að vita:

• hversu mikið fór í frystingu
• hvaða verð var notað í lokauppgjöri
• hvaða aflahlutur gilti á hverju skipi
• hvort loðnan var sambærileg að gæðum
• hvort íslenska verðið var leiðrétt síðar

Ef 111.818 tonn væru gerð upp á íslenska verðinu í stað færeyska verðsins, og sjómenn ættu 30% hlut, gætu þeir tapað 5,68 milljörðum króna.

Við 197.474 tonn og 30% aflahlut er talan 10,03 milljarðar króna.

Ríkið tapar líka

Ef sjómenn fá lægri tekjur, lækka líka skattar og gjöld af þeim tekjum.

Þetta er varlegt mat. Ef tekjurnar hefðu farið til sjómanna hefði ríkið fengið staðgreiðslu, útsvar og tryggingagjald. Ef peningurinn situr í fyrirtækjunum kemur eitthvað mögulega til baka sem félagaskattur. Það er þó ekki sama skattalega niðurstaða.

Hver græðir á lágu uppgjörsverði?

Ef sjómenn fá minna, situr meira eftir hjá útgerð, vinnslu eða tengdum félögum.

Þarna sést hver græðir á lágu uppgjörsverði. Það sem sjómenn fá ekki situr að sjálfsögðu eftir hjá útgerð, vinnslu eða tengdum félögum.

Ef loðna er gerð upp á Íslandi á 80,64 kr/kg á sama tíma og sambærileg loðna er seld til Færeyja á 250 kr/kg, þá getur munurinn numið mörgum milljörðum.

Þeir milljarðar hefðu að hluta átt að fara til sjómanna ef hærra verðið átti að gilda við uppgjör.

Verðlagsstofa þarf að svara þessu

Verðlagsstofa skiptaverðs á að fylgjast með uppgjöri til sjómanna og það er hennar verkefni að tryggja að rétt verð sé lagt til grundvallar þegar aflahlutur er reiknaður.

Þess vegna þarf stofan að svara einfaldri spurningu:

Var íslensk loðna til frystingar gerð upp til sjómanna á verði sem endurspeglaði raunverulegt markaðsverð?

Ef svarið er já, þarf að birta gögnin sem sýna það.

Ef svarið er nei, þarf að leiðrétta uppgjörið.

Ef enginn svarar þá er það líka svar því þá er verið að fela eitthvað sem almenningur, sjómenn og hagsmunaaðilar eiga ekki að fá að vita.

Niðurstaða

Þetta mál stendur og fellur með gögnunum.

Ef íslenska loðnan var sambærileg þeirri sem seld var erlendis á 250 kr/kg, þá er 80,64 kr/kg mjög lágt uppgjörsverð.

Miðað við þær tölur getur mögulegt tap sjómanna verið frá hundruðum milljóna upp í marga milljarða króna.

Það þarf ekki langar ræður um markaði til að skilja það.

Það þarf bara að svara þessu:

Af hverju fengu íslenskir sjómenn ekki uppgjör miðað við það verð sem erlendir kaupendur voru tilbúnir að greiða fyrir sömu loðnu?

---

Fact-check listi

1. Íslenska verðið var 80,64 kr/kg.
Rétt samkvæmt svari atvinnuvegaráðherra á Alþingi. Þar er talað um meðalverð á landaðri loðnu til frystingar á Íslandi fiskveiðiárið 2025/2026.
https://www.althingi.is/altext/157/s/1115.html

2. Færeyska verðið var 250 kr/kg.
Rétt samkvæmt sama svari. Þar segir að talan komi úr upplýsingum frá Vørn til Fiskistofu.
https://www.althingi.is/altext/157/s/1115.html

3. Verðmunurinn er 169,36 kr/kg.
Rétt reiknað:
250 – 80,64 = 169,36 kr/kg.
Það eru 169.360 krónur á tonn.

4. Taflan um tap sjómanna er útreikningur, ekki staðfest niðurstaða.
Rétt. Hún byggir á verðmuninum 169,36 kr/kg og þremur dæmum um aflahlut: 25%, 30% og 35%.

5. Verðlagsstofa skiptaverðs á að fylgjast með uppgjöri til sjómanna.
Rétt. Samkvæmt lögum nr. 13/1998 á Verðlagsstofa að fylgjast með fiskverði og uppgjöri á aflahlut sjómanna.
https://www.althingi.is/lagas/nuna/1998013.html

6. Verðlagsstofa segir sjálf að hún fylgist með því að söluverðmæti afla sé rétt notað við uppgjör.
Rétt samkvæmt upplýsingum á vef Verðlagsstofu.
https://www.verdlagsstofa.is/is/um-vss/um-stofnunina

7. 111.818 tonn voru úthlutuð 3. febrúar 2026.
Rétt samkvæmt tilkynningu Fiskistofu.
https://island.is/s/fiskistofa/tilkynningar/uthlutun-a-lodnu-3-2-2026

8. Loðnuráðgjöfin var hækkuð í 197.474 tonn.
Rétt samkvæmt frétt Stjórnarráðsins um ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar.
https://www.stjornarradid.is/efst-a-baugi/frettir/stok-frett/2026/01/29/Lodnuradgjof-haekkud-i-taep-200-thusund-tonn/

9. Skattatölurnar eru miðaðar við opinber hlutföll 2026.
Rétt. Skattþrep einstaklinga eru 31,49%, 37,99% og 46,29%. Tryggingagjald vegna sjómanna við fiskveiðar er 7,0%. Tekjuskattur hlutafélaga er 20%.
https://www.skatturinn.is/einstaklingar/stadgreidsla/skattthrep/2026/
https://www.skatturinn.is/atvinnurekstur/framtal-og-alagning/alagningarsedill-og-forsendur/2026/

---

Heimildaskrá

Alþingi — svar atvinnuvegaráðherra um loðnuverð
Helsta heimildin. Þar koma fram tölurnar 80,64 kr/kg á Íslandi og 250 kr/kg í Færeyjum.
https://www.althingi.is/altext/157/s/1115.html

Lög nr. 13/1998 um Verðlagsstofu skiptaverðs
Lögin um hlutverk Verðlagsstofu við eftirlit með fiskverði og uppgjöri við sjómenn.
https://www.althingi.is/lagas/nuna/1998013.html

Verðlagsstofa skiptaverðs — um stofnunina
Lýsing stofnunarinnar á eigin hlutverki.
https://www.verdlagsstofa.is/is/um-vss/um-stofnunina

Fiskistofa — úthlutun á loðnu 3. febrúar 2026
Heimild fyrir úthlutun upp á 111.818 tonn.
https://island.is/s/fiskistofa/tilkynningar/uthlutun-a-lodnu-3-2-2026

Stjórnarráðið — loðnuráðgjöf hækkuð í tæp 200 þúsund tonn
Heimild fyrir ráðgjöf upp á 197.474 tonn.
https://www.stjornarradid.is/efst-a-baugi/frettir/stok-frett/2026/01/29/Lodnuradgjof-haekkud-i-taep-200-thusund-tonn/

Skatturinn — skattþrep einstaklinga 2026
Heimild fyrir staðgreiðsluhlutföllum einstaklinga.
https://www.skatturinn.is/einstaklingar/stadgreidsla/skattthrep/2026/

Skatturinn — tryggingagjald og tekjuskattur lögaðila 2026
Heimild fyrir tryggingagjaldi, sjómannatryggingu og tekjuskatti hlutafélaga.
https://www.skatturinn.is/atvinnurekstur/framtal-og-alagning/alagningarsedill-og-forsendur/2026/

Greinin er unnin með aðstoða ChatGPT, yfirfarin, ritrýnd og leiðrétt af ritstjórn.

Skoðað: 70