Það hefur greinilega orðið misskilningur í umræðunni um greinina sem við birtum í gær, 10 apríl, um 48 daga strandveiðar. Sá misskilningur snýst ekki um smáatriði heldur um kjarna málsins: Sumir tala eins og strandveiðipotturinn og grásleppukerfið séu í raun sami hluturinn. Það er rangt. Þessi kerfi eru ekki eitt og hið sama, byggja ekki á sömu lagaheimildum og verða ekki bara brædd saman í umræðunni af því að það hentar mönnum.
Greinin sagði ekki að 48 dagar væru ómögulegir. Hún sagði hið augljósa: já, það er hægt að lögfesta 48 daga strandveiðar með hærra dagamagni, en það gerist ekki sjálfkrafa innan gildandi laga. Það þarf Alþingi til, það þarf lagabreytingar, það þarf nýja útfærslu og það þarf meira aflamagn inn í kerfið. Að halda öðru fram er ekki rökræða heldur einföldun sem stenst illa þegar lögin sjálf eru lesin.
Í 6. gr. a laga um stjórn fiskveiða er heimildin til strandveiða. Þar stendur að hvert skip megi stunda strandveiðar í allt að 12 veiðidaga í mánuði frá maí til ágúst. Á pappír eru það 48 dagar. En í sama ákvæði stendur líka að Fiskistofa skuli stöðva veiðarnar þegar sýnt er að leyfilegum heildarafla verði náð.
Þetta er ekki flókið. Það er því einfaldlega rangt að láta eins og lögin tryggi nú þegar 48 daga í framkvæmd óháð því hvort potturinn tæmist. Þau gera það ekki. Þau heimila hámarksfjölda daga innan kerfis sem getur lokast áður en allir ná að fullnýta dagana.
Þarna liggur fyrsti stóri misskilningurinn. Sumir lesa „12 dagar í mánuði“ og láta svo eins og málið sé búið. En lög eru ekki lesin svona í pörtum eftir hentugleika. Sama lagaákvæði sem opnar á dagana setur líka heildarmörkin sem geta lokað kerfinu. Þess vegna er munur á formlegri heimild og raunverulega tryggðum rétti. Þessi munur er ekki aukaatriði. Hann er sjálfur ágreiningurinn.
Sama gildir um 774 kílóin. Sú tala stendur ekki sem almenn meginregla í gildandi lögum. Í 6. gr. a er hámarkið 650 kg í þorskígildum í hverri veiðiferð, eða 750 kg ef um rafknúið skip er að ræða. Það þýðir að menn geta ekki bara slegið fram 774 kg eins og það sé þegar lögbundin staðreynd. Ef það á að festa 774 kg í sessi þarf annaðhvort að breyta lögunum eða setja mjög skýra nýja lagaheimild. Að tala eins og það þurfi bara „vilja“ er pólitísk slagorðamennska, ekki vönduð lagatúlkun.
Þetta kom líka skýrt fram hjá Alþingi sjálfu. Í stjórnarfrumvarpi frá 2025 um strandveiðar var beinlínis sagt að til að tryggja 48 veiðidaga kynni að þurfa að breyta því magni sem heimilt væri að veiða í hverri veiðiferð. Þar var líka tekið fram að reynslan af strandveiðitímabilinu 2025 yrði notuð til að afmarka betur hvaða lagabreytingar þyrfti til að tryggja 48 daga til framtíðar. Með öðrum orðum: löggjafinn viðurkenndi sjálfur að núgildandi lög dygðu ekki ein og sér til að gera 48 daga að tryggðum veruleika.
Frumvarpið sýndi líka af hverju málið er ekki bara spurning um að skrifa fallega setningu í lagabálk. Þar kom fram að 888 umsóknir hefðu borist um strandveiðileyfi árið 2025. Því fleiri bátar sem sækja í kerfið, því meira aflamagn þarf ef allir eiga að fá raunverulega 48 daga. Þetta er einfaldur reikningur, ekki heimspeki. Loforð um 48 daga án þess að tryggja aflann er ekki lausn. Það er bara uppskrift að næstu vonbrigðum.
Þess vegna skiptir 5,3% potturinn máli. Samkvæmt 8. gr. laga um stjórn fiskveiða er tiltekið hlutfall tekið frá áður en almenn úthlutun fer fram, og úr þeim ramma er meðal annars ráðstafað til strandveiða. Það er þessi lagalegi farvegur sem strandveiðarnar byggja á. Í öðru frumvarpi, 900/157, var síðan lagt til að ráðherra fengi tímabundna heimild til að ráðstafa viðbótaraflamagni til strandveiða, allt að 2.700 tonnum af óslægðum þorski. Það staðfestir hið augljósa: þegar auka á strandveiðar þarf annaðhvort að færa meira magn inn í kerfið eða fá sérstaka lagaheimild. Ráðherra leysir þetta ekki bara einn með handapati.
Og þá að grásleppunni, þar sem umræðan hefur farið mest út af sporinu. Grásleppan var sett í sérstakt aflamarkskerfi með lögum nr. 102/2024. Þar var kveðið á um sérstakar reglur um úthlutun, staðbundin veiðisvæði og reglugerðarheimildir ráðherra varðandi skipulag, veiðitíma og meðafla. Þetta var því sjálfstætt kerfi á eigin lagagrundvelli. Það var ekki sami lagalegi farvegur og strandveiðarnar byggja á.
Síðan samþykkti Alþingi árið 2026 ný lög sem kveða á um að þessi grásleppubreyting falli úr gildi 1. september 2026 og að aflahlutdeildir í grásleppu falli þá niður. Það eitt ætti að duga til að sýna að hér er um sérstakt kerfi að ræða sem Alþingi setti á og tók síðan til baka. Það er því einfaldlega villandi að tala um þetta eins og grásleppa og strandveiðar séu sami potturinn sem hægt sé að hnika til með einföldum skiptum í einum og sama lagaramma.
Niðurstaðan er því skýr. Misskilningur hefur orðið varðandi greinina hér á Skandall og þá staðreynd að þessi tvö kerfi séu í raun aðskilin frá strandveiðipottinum.
Greinin fór með rétt mál í meginatriðum. Hún sagði að það væri hægt að lögfesta 48 daga með hærra dagamagni, en ekki án lagabreytinga, meiri aflaheimilda og nýrrar útfærslu. Það stendur enn. Það sem stenst hins vegar ekki er að rugla saman strandveiðipottinum og grásleppukerfinu og láta síðan eins og lausnin sé þar með fundin. Hún er það ekki.
Heimildaskrá
Greinin á Skandall.is, „Er hægt að lögfesta 48 daga strandveiðar með 774 kg á dag?“, birt 10. apríl 2026. Þar er grundvallarafstaðan sett fram: að þetta sé lagalega mögulegt, en ekki sjálfvirkt innan núverandi ramma.
Lög um stjórn fiskveiða nr. 116/2006. Sérstaklega skiptir máli 6. gr. a um strandveiðar, dagafjölda, aflahámark og stöðvun veiða, auk 8. gr. um 5,3% rammann.
Stjórnarfrumvarp 586/156 um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða (strandveiðar), 2025. Þar kemur fram að 888 umsóknir bárust, að breytingar gætu þurft á magni í veiðiferð, og að lagabreytingar væru nauðsynlegar til að tryggja 48 daga til framtíðar.
Stjórnarfrumvarp 900/157 um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, 2025–2026. Þar er lögð til tímabundin heimild um allt að 2.700 tonn af óslægðum þorski til strandveiða.
Lög nr. 102/2024 um breytingu á lögum um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands og lögum um stjórn fiskveiða (veiðistjórn grásleppu). Þar sést að grásleppan var sett í sérstakt aflamarkskerfi með sérreglum.
Lög samþykkt 4. mars 2026 um breytingar á grásleppufyrirkomulagi, með gildistöku 1. september 2026. Þar kemur fram að aflahlutdeildir í grásleppu falli niður við gildistöku.
Greinin er unnin með ChatGPT, staðreyndaprófuð og yfirfarin af ritstjórn.
Skoðað: 76
Jack Hrafnkell Daníelsson er fæddur í lok janúar 1965 í Reykjavík en ólst upp á sveitabæ á Snæfellsnesi.
Ég hef alltaf haft mikin áhuga á fréttum og stjórnmálum ásamt öllu því sem fylgr því en eitt af því er þegar stjórnmálafólk getur ekki verið heiðarlegt.
Ég hef á síðari árum einbeitt mér mest að skrfum um málefni öryrkja, aldraðra og þeirra sem erfiðast eiga með að verja sig gagnvart því gríðarlega óréttlæti sem þessir hópar þurfa að búa við.
Ég hef alltaf átt erfitt með að horfa upp á óréttlæti og slæma framkomu við minnihlutahópa því stofnaði ég þennan vettvang til að leyfa rödd þeirra að heyrast í þjóðfélaginu.
Í seinni tíð hef ég meira einbeitt mér að því að skoða staðreyndavillur í umræðunni, benda á þær og sýna fram á staðreyndir með heimildum, tenglum og rökum.
Fáðu meira frá Skandall.is
Komdu í Áskrift og fáðu nýjasta efnið í tölvupósti.
