Sunnudagshugvekjan: Gleðilega páska

Gleðilega páska kæru lesendur.

Hátíðir, hvort sem það eru páskar, jól eða aðrir þeir dagar sem tilefni gefa til að halda upp á þá eiga að vera tími samveru, hvíldar og rólegri tilveru. Það er allavega sagan sem er sögð á hverju ári. Hjá mörgum er það líka raunin. Fólk hittir fjölskyldu, heimsækir vini, borðar saman og nýtur þess að hafa aðeins meira næði en venjulega.

En það á ekki við alla. Og það er ekkert gagn í að þykjast.

Fyrir marga eru svona dagar erfiðir. Ekki vegna þess að þeir séu neikvæðir eða kunni ekki að meta frí. Heldur vegna þess að hátíðisdagar draga oft skýrar fram það sem er ekki í lagi. Þeir sýna hvað vantar. Hverjir vantar. Hvað hefur farið úrskeiðis. Hvar tengsl hafa veikst. Hvar fólk hefur fjarlægst hvert annað. Og hjá sumum ýta svona dagar undir einmanaleika, einsemd og þunglyndi.

Verst hafa þeir það á svona dögum sem eru útilokaðir frá daglegu lífi vegna sjúkdóma, fötlunar eða annara krankleika sem oftar en ekki valda því fólki þunglyndi og þegar fólkið sem stendur þeim næst gleymir þeim, útilokar þeim eða vill ekki hafa þau með í þeim viðburðum sem eru í gangi innan fjölskyldunar eða vinahópnum, þá eru þau að gera líf þessa fólks enn verra og óbærilegra með framkomu sinni.

Þetta er einfaldlega staðreynd.
Ekki öllum líður vel um hátíðir.
Ekki allir bíða þeirra með tilhlökkun.
Ekki öllum finnst gott þegar hægir á öllu, því þá verður stundum erfiðara að komast hjá því að horfa á eigið líf eins og það er.

Það er líka ástæða til að segja þetta hreint út. Fjölskyldur eru ekki alltaf skjól.
Vinir halda ekki alltaf sambandi.
Sambönd endast ekki af sjálfu sér.
Og fólk sem brosir út á við er ekki endilega í lagi inni í sér.
Þess vegna er það einföldun að tala um hátíðir eins og þær hafi sömu merkingu fyrir alla.

Sumir fara glaðir inn í páskana.
Aðrir kvíða þeim.
Sumir setjast að borði með sínu fólki.
Aðrir sitja einir.
Sumir fá hvíld.
Aðrir finna fyrir tómleika, depurð eða spennu sem þeir vilja helst vera lausir við.
Svona er þetta. Og það þarf ekki að pakka því inn í fínar umbúðir, bros, falleg orð eða falska framkomu.

Það sem gerir þetta verra er að margir bera þessa líðan í hljóði. Fólk talar ekki endilega um það að því líði illa um hátíðir. Sumir vilja ekki íþyngja öðrum. Sumir skammast sín. Sumir eru svo vanir því að halda sér gangandi að þeir vita varla hvernig á að segja einfaldlega: ,,mér líður illa, ég er einn, mér finnst þetta erfitt”.

Þetta á sérstaklega við um einmanaleika.
Hann sést ekki alltaf.
Hann er ekki merktur utan á fólk.
Maður getur verið innan um annað fólk, fullt af fólki og samt fundið fyrir einsemd.
Maður getur átt fjölskyldu og samt fundið sig utanveltu og einmanna.
Maður getur átt síma fullan af nöfnum og samt ekki haft neinn sem maður treystir til að hringja í á verstu stundunum.

Þess vegna er rangt að afgreiða einmanaleika sem eitthvert smámál eða einkamál sem fólk eigi bara að redda sjálft. Hann getur nagað fólk innan frá. Hann getur dregið úr lífsgleði, aukið kvíða og þunglyndi og gert venjulega daga verri.
Um hátíðir verður þetta oft sýnilegra, einfaldlega vegna þess að þá er minna af daglegu amstri til að berja hann niður.

Sama gildir um þunglyndi. Það fer ekki í frí af því að það sé komið páskahelgi. Þeir sem glíma við þunglyndi verða ekki hressari af því að samfélagið ætlast til þess að þeir njóti samveru og notalegra daga. Stundum verður álagið meira einmitt þá daga. Það er erfitt að vera niðurdreginn þegar allt í kringum mann á samkvæmt forskriftinni að vera hlýtt, létt og glaðlegt.

En það er annað í þessu sem líka þarf að ræða. Það er hvernig fólk lætur tengsl sín smám saman grotna niður í dagsins önn. Ekki með stórum rifrildum eða dramatík, heldur með sífelldri frestun. Við heyrumst seinna. Við hittumst fljótlega. Ég hringi á morgun. Ég kíki við um helgina. Síðan líður tíminn. Ekkert gerist, engin hringir, engin kemur og fjarlægðin eykst þangað til það er bara tómarúm þar sem áður var fjölskylda, vinir og kunningar. Allt farið.

Þetta er hvernig vinátta dofnar. Þetta er hvernig fjölskyldutengsl veikjast. Þetta er hvernig fólk missir taktinn hvert við annað án þess að taka almennilega eftir því fyrr en of seint. Daglegt líf sér um sitt. Vinnan tekur pláss. Símarnir taka pláss. Þreytan tekur pláss. Allt sem þarf að afgreiða strax í hraða nútímans þar sem allir þurfa að hlaupa hraðar í hamsturshjólinu, ryður burt því sem skiptir mestu máli til lengri tíma.

Þess vegna fær fólkið manns svo oft restarnar. Restina af tímanum. Restina af athyglinni. Restina af þolinmæðinni. Börn fá hálfa athygli. Makar fá stutt svör. Vinir fá sein svör eða engin. Eldri ættingjar sitja eftir með loforð um að það verði haft samband „bráðum“. Síðan verður bráðum að næsta mánuði. Þá næsta ári og að lokum aldrei.
Þetta verður síðan bara verra eftir því sem árin líða, fólk verður eldra og þegar ellin tekur yfir verður viðkomandi að byrgði sem ber að forðast. Leiða hjá sér og helst gleyma að sé til.

Það er líka ástæðulaust að láta eins og lausnin sé flókin. Hún er það yfirleitt ekki. Fólk getur haft samband. Fólk getur mætt. Fólk getur hlustað. Fólk getur tekið eftir. Fólk getur spurt hvernig öðrum líður og beðið eftir svari. Fólk getur hætt að fresta því sem skiptir máli.

Stundum er það símtal. Stundum heimsókn. Stundum afsökunarbeiðni. Stundum bara það að leggja símann frá sér og vera til staðar þegar einhver reynir að tala við mann. Þetta eru ekki stór orð. Þetta eru bara einfaldir hlutir sem skipta máli.

Svo er hitt. Þeir sem finna sjálfir fyrir þunga, einmanaleika eða depurð þurfa líka að þora að segja það. Ekki endilega við alla, en við einhvern. Vin. Systkini. Foreldri. Fagaðila. Það er ekkert göfugt við að þegja sig í gegnum vanlíðan ef hún er farin að éta mann að innan. Og það er ekkert veikleikamerki að óska eftir hjálp. Það er oft það skynsamlegasta sem hægt er að gera.

Kannski er það einmitt það sem páskar ættu að minna á, ef eitthvað. Ekki fullkomna mynd af lífinu. Ekki glansmynd um samveru sem allir eiga að passa inn í. Heldur þetta einfalda: Fólk þarf fólk. Ekki alltaf í stórum skömmtum, en reglulega. Ekki alltaf með hátíðarræðum, heldur í venjulegri nærveru. Ekki alltaf með lausnir, heldur með raunverulegum áhuga fyrir því að tala og líka til að hlusta.

Það er enginn skortur á skrauti um hátíðir. Það er enginn skortur á fallegum myndum og innantómum frösum. Það sem vantar frekar er að fólk segi hlutina eins og þeir eru, þó það getir verið erfitt og sárt. Sumum líður vel. Sumum líður illa. Sumir eiga gott bakland. Aðrir eiga það ekki. Sumir finna fyrir hlýju og nærveru. Aðrir finna helst fyrir því sem ekki er til staðar.

Það er ekkert dramatískt við að viðurkenna þetta. Það er bara heiðarlegt.

Og kannski væri það ekki versta niðurstaða páskanna að fólk notaði þá ekki bara til að halda í hefðirnar, heldur líka til að líta aðeins í kringum sig.
Hver hefur dregið sig í hlé?
Hver situr einn?
Hverjum hefur ekki heyrst í lengi?
Hverja hef ég sjálfur vanrækt að hafa samband við?
Og síðast en ekki síst, hvað get ég gert betur núna strax, en ekki einhvern tíma seinna?

Svarið er ekkert stórt.
Yfirleitt er það mjög einfalt.
Að hafa samband strax.
Að mæta.
Að hlusta.
Að fresta ekki öllu sem skiptir máli.

Það væri ekki versti lærdómur páskanna.

Gleðilega páska.

Greinin er unnin með aðstoð ChatGPT en skrifuð af ritstjóra.

Skoðað: 43

Jack Daniels

Jack Hrafnkell Daníelsson er fæddur í lok janúar 1965 í Reykjavík en ólst upp á sveitabæ á Snæfellsnesi.
Ég hef alltaf haft mikin áhuga á fréttum og stjórnmálum ásamt öllu því sem fylgr því en eitt af því er þegar stjórnmálafólk getur ekki verið heiðarlegt.
Ég hef á síðari árum einbeitt mér mest að skrfum um málefni öryrkja, aldraðra og þeirra sem erfiðast eiga með að verja sig gagnvart því gríðarlega óréttlæti sem þessir hópar þurfa að búa við.
Ég hef alltaf átt erfitt með að horfa upp á óréttlæti og slæma framkomu við minnihlutahópa því stofnaði ég þennan vettvang til að leyfa rödd þeirra að heyrast í þjóðfélaginu.
Í seinni tíð hef ég meira einbeitt mér að því að skoða staðreyndavillur í umræðunni, benda á þær og sýna fram á staðreyndir með heimildum, tenglum og rökum.