Hirðfífl eða þingmaður?

Það hefur stundum loðað sá orðrómur við Alþngi að þar inni finnist þverskurður af þjóðinni í þeim 63 kjörnu fulltrúum sem þar sitja sem ,,þjónar” þjóðarinnar, til að starfa þar að heilindum fyrir þjóðina, fólkið í landinu, hvort heldur það er forríkur forstjóri, fiskverkakona, eftirlaunaþegi eða öryrki.
Samt kemur fyrir að það villast inn einstaklingar sem eiga ekkert erindi inn á þessa æðstu stofnun landsins þar sem eina virðingin sem þeir bera sér í brjósti er fyrir þeim sjálfum, sínum eigin skoðunum en fyrirlíta allt og alla sem ekki er samkvæmt þeirra hugmyndafræði. Þegar þessir einstaklingar eru orðnir ráð og rökþrota þá er það þeirra vörn að fara í niðurlægingarherferð, nota ræðustól Alþingis til að lítillækka aðra til að upphefja sjálfa sig.

Nýverið, (24 og 25. mars), sáum við einmitt slíka hegðun á alþingi þar sem þingmaður, ekki bara niðurlægði sjálfan sig heldur allan sinn þingflokk, formann og þingflokksformann.

Það er gömul og traust regla í þingmennsku að ræðustóllinn sé ekki fyrst og fremst staður fyrir sjálfsdýrkun, skopstælingu og leikmuni, heldur vettvangur fyrir rök, ábyrgð og einhverja lágmarsvirðingu fyrir embættinu. Jón Pétur Zimsen virðist hins vegar hafa ákveðið að prófa aðra leið: að haga sér eins og Alþingi sé blanda af skólaskemmtun, miðstigsuppistandi og sérlega misheppnaðri áheyrnarprufu fyrir hlutverk sem enginn bað um. Í ræðunni 24. mars 2026 stillti hann sér upp sem „forseta nemendafélagsins“, sagðist vera „æðislegur“, talaði um „hina krakkana“, lét „Döh“ falla og teiknaði upp persónu sem átti greinilega að vera bæði fyndin og niðrandi í senn. Þessi persóna varð að endanum seinna hlutverkið algjörlega án hins fyrra.

Það er vissulega kostur í stjórnmálum að menn hafi stíl. En stíll sem byggir á því að gera sjálfan sig að stærsta karakter dagsins er sjaldnast merki um pólitíska dýpt. Hann er yfirleitt merki um hið gagnstæða, að ræðumaðurinn treysti sér ekki til að bera fram mál sitt nema með því að þenja út sitt eigið egó og smætta aðra. Þegar þingmaður velur að setja sjálfan sig í hlutverk snjallasta mannsins í stofunni, og andstæðinga í hlutverk „pirrandi krakka“, er hann í raun að viðurkenna að honum finnist niðurlægingin gagnlegri en röksemdin, (því það eru engin rök til að leggja fram). Það er ekki beitt framkoma. Það er bara ódýr framkoma með hljóðnema.

Daginn eftir hélt sýningin áfram. Þá mætti þingmaðurinn með barnabók í pontu og las upp titla á borð við „Pirruðu skattatröllin“, „Frú verðbólga og Herra vextir, ávallt aufúsugestir“, „Þunn í Brussel, saga gjaldþrota drykkjukonu“ og „Buffhamarinn sem hélt að hann væri sleggja“. Það var svo augljóslega meint sem háð að ekki þurfti einu sinni undirtexta. Forseti Alþingis taldi þó þörf á að minna hann á að þingmenn tjái sig í orðum, ekki með leikmunum. Þegar forseti þarf að útskýra fyrir þingmanni að þingræðan sé ekki leikskólastund með fylgihlutum, þá er staðan orðin nokkuð skýr.

Kaldhæðnin í þessu öllu er sú að slík framkoma er gjarnan kynnt, beint eða óbeint, sem einhvers konar hugrekki. Eins og það sé merki um sjálfstæði að haga sér eins og dónalegur athyglissjúklingur með handritsdrög að leikþætti. En það þarf ekkert sérstakt hugrekki til að vera niðrandi. Það þarf enga sérstaka siðferðilega burði til að gera lítið úr öðrum. Og það þarf sannarlega enga sérstaka þingmennsku til að rugla saman hávaða og rökum. Sú hugmynd að maður verði áhrifamikill með því að gera sig að aðalpersónu í eigin skopmynd er í raun barnalegasta hugmyndin af öllum. Hún höfðar kannski til þeirra sem rugla saman sýnileika og virðingu, en hún eldist illa um leið og textinn er lesinn aftur daginn eftir.

Það er líka erfitt að komast hjá ákveðinni sálfræðilegri lesningu á þessari framkomu, þó aðeins í pólitískum skilningi. Hér birtist þingmaður sem virðist telja að besta leiðin til að styrkja sjálfan sig sé að veikja andstæðinginn með skopi. Það er klassísk aðferð hjá fólki sem vill stjórna salnum án þess að bera ábyrgðina. Þörfin fyrir að vera fyndnastur, skæðastur eða mest „minnisstæðastur“ í salnum er sjaldnast merki um innri ró eða efnislegt öryggi. Hún líkist frekar varnarhætti: ,,Ef ég geri hitt fólkið að athlægi, þarf enginn að spyrja hvort ég hafi raunverulega sagt eitthvað merkilegt”. Í því ljósi verður sjálfsupphafningin ekki styrkleikamerki heldur eins konar felubúningur fyrir pólitískt hirðfífl.

Viðbrögðin sem urðu opinber styðja þessa mynd nokkuð vel. Vísir gerði „pirripú“ að fyrirsagnarefni og lýsti fyrri ræðunni sem vægast sagt óvenjulegri. DV talaði um „furðuræður“ sem vektu athygli. Miðjan skrifaði að ræður hans væru langt frá því sem venja er til og lýsti því að hann væri að mynda sér sérstöðu. Sameiginlegi rauði þráðurinn í þessari umfjöllun er ekki að þjóðin hafi setið agndofa yfir málefnalegri snilld. Þvert á móti snerist fréttagildið um það að þingmaður hefði enn á ný breytt eigin framkomu í frétt sem kallaði á umræður í þjóðfélaginu. Þegar fjölmiðlaumræðan snýst um það hversu furðuleg, óvenjuleg eða leikræn framganga hans var, fremur en um innihald málsins, þá hefur hann náð athyglinni en tapað einhverju verðmætara, í þessu tilfelli virðingunni.

Sama má lesa úr opnu dreifingunni á samfélagsmiðlum, að því marki sem hún er aðgengileg. Leitarniðurstöður sýna að fréttirnar um ræðurnar var deilt áfram á opinberum Facebook-síðum tengdum Eyjunni og Pressunni. Það segir ekki allt um viðhorf landsmanna, en það sýnir að ræðurnar lifðu ekki sem þinglegt efni heldur sem deilanlegt sýnishorn af framkomu sem þótti svo sérkennileg að hún varð að netfóðri. Það sem er hægt að segja er að opinber dreifing og fréttitnar settu hann í flokk með „furðuræðum“, „pirripú“ og leikmunapólitík, en ekki með rökum og efnislegum ræðuflutningi eins og þingmanni er sæmandi.

Hvað segir þetta þá um Jón Pétur Zimsen sem þingmann? Ekki endilega að hann sé heimskur, og ekki heldur að hann sé efnislaus í öllum málum. Það væri of auðveld niðurstaða. Skýrari og harðari niðurstaða er þessi: Hann sýnir með þessari framkomu að hann er tilbúinn að lækka virðingu Alþingis til að stækka eigin ímynd. Hann velur ítrekað að stilla sér upp sem aðalmanninum í atriðinu, og andstæðingunum sem aulunum sem eigi að fá á sig skot. Það er hegðun sem sýnir ekki traustan og ábyrgan þingmann heldur meira á mann sem trúir því að vald verði til út frá athygli, jafnvel þótt athyglin byggist á því að niðurlægja aðra. Slíkt getur skilað nokkrum smellum, nokkrum hlátrasköllum og jafnvel klappi úr eigin skotgröfum. En það skilar ekki reisn og þaðan af síður virðingu fyrir viðkomandi þingmanni. Það sem skiptir þingmann að lokum mestu máli er ekki hvort honum hafi tekist að vekja athygli eina morgunstund, heldur hvort nokkur með fullri alvöru treysti honum betur eftir að sýningunni lauk. Heimildirnar sem liggja fyrir benda ekki til þess.

Heimildalisti

Þingræður og opinber þinggögn
Jón Pétur Zimsen, ræða á Alþingi 24. mars 2026, „Ég er forseti nemendafélagsins og ég er æðislegur …“
Jón Pétur Zimsen, ræða á Alþingi 25. mars 2026, ræða með vísunum í barnabók og titla á borð við „Buffhamarinn sem hélt að hann væri sleggja“.

Fjölmiðlaumfjöllun
Vísir, „Hæddist að Kristrúnu: ‘Halló! Ég er orðinn pirripú’“, birt 25. mars 2026.
Vísir/Sjónvarp, „Jón Pétur Zimsen er pirripú“, birt 25. mars 2026.
Vísir/Sjónvarp, „Frú verðbólga og Herra vextir — ávallt aufúsugestir“, birt 25. mars 2026.
DV/Eyjan, „Furðuræður þingmanns Sjálfstæðisflokksins vekja athygli“, birt 25. mars 2026.
Miðjan, „Buffhamarinn sem hélt hann væri sleggja“, birt 25. mars 2026.
Miðjan, „Jón Pétur á Alþingi: ‘Ég er æðislegur’“, birt 25. mars 2026.

Opinber dreifing á samfélagsmiðlum
Eyjan á Facebook, opinber færsla sem deilir DV-fréttinni um „furðuræður“.
Pressan á Facebook, opinber færsla sem deilir sömu umfjöllun.

Greinin er unnin með aðstoð ChatGPT, yfirfarin og staðreyndaprófuð af ritstjórn.

Skoðað: 36

Jack Daniels

Jack Hrafnkell Daníelsson er fæddur í lok janúar 1965 í Reykjavík en ólst upp á sveitabæ á Snæfellsnesi.
Ég hef alltaf haft mikin áhuga á fréttum og stjórnmálum ásamt öllu því sem fylgr því en eitt af því er þegar stjórnmálafólk getur ekki verið heiðarlegt.
Ég hef á síðari árum einbeitt mér mest að skrfum um málefni öryrkja, aldraðra og þeirra sem erfiðast eiga með að verja sig gagnvart því gríðarlega óréttlæti sem þessir hópar þurfa að búa við.
Ég hef alltaf átt erfitt með að horfa upp á óréttlæti og slæma framkomu við minnihlutahópa því stofnaði ég þennan vettvang til að leyfa rödd þeirra að heyrast í þjóðfélaginu.
Í seinni tíð hef ég meira einbeitt mér að því að skoða staðreyndavillur í umræðunni, benda á þær og sýna fram á staðreyndir með heimildum, tenglum og rökum.