Umræðan um aðild Íslands að ESB hefur blossað upp aftur á Íslandi. Ein spurning kemur alltaf upp:
Þarf Ísland að byrja samningaviðræður upp á nýtt ef landið ákveður að ganga í ESB?
Margir halda því fram að svo sé. Að allt sem gert var á árunum 2009–2013 sé ónýtt og að Ísland þyrfti að byrja frá grunni.
Raunin er þó mun flóknari og í raun líka miklu einfaldari.
Svarið er í stuttu máli þetta:
Formlega þyrfti að endurræsa ferlið en Ísland myndi ekki byrja frá núlli.
Hvað gerðist í raun 2009–2013?
Árið 2009 sótti Ísland um aðild að ESB eftir bankahrunið. Ríkisstjórn landsins taldi að stöðugra efnahagsumhverfi og sterkari tenging við Evrópu gæti verið Íslandi til hagsbóta. ESB samþykkti umsóknina og viðræður hófust árið 2010.
Aðildarviðræður ESB eru ekki einhver lausleg samtöl. Þær eru mjög skipulagðar.
Samningarnir skiptast í 35 málaflokka, sem kallaðir eru samningskaflar.
Hver kafli fjallar um ákveðið svið samfélagsins, til dæmis:
umhverfismál
fjármálakerfi
dómsmál
samkeppni
landbúnað
sjávarútveg
Í þessum köflum er farið yfir hvernig lög og reglur umsóknarríkis passa við reglur ESB.
Þegar viðræðurnar stöðvuðust árið 2013 var Ísland komið óvenju langt í ferlinu.
Staðan var í stórum dráttum þessi:
33 af 35 köflum höfðu verið opnaðir
11 köflum hafði verið lokað tímabundið
Það þýðir að mikill hluti tæknivinnunnar hafði þegar verið unnin.
Af hverju stoppuðu viðræðurnar?
Árið 2013 urðu ríkisstjórnarskipti á Íslandi. Ný ríkisstjórn undir forsæti Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar var andvíg áframhaldandi aðildarviðræðum og tók því þrjár afdrifaríkar ákvarðanir:
stöðvaði samningaviðræðurnar
leysti upp samninganefndina
lagði ferlið í ís
Árið 2015 sendi ríkisstjórnin síðan bréf til ESB þar sem hún sagði að Ísland teldi sig ekki lengur umsóknarríki.
ESB svaraði hins vegar með því að segja í raun:
umsóknin er enn til staðar nema Ísland dragi hana formlega til baka.
Þess vegna er staðan í dag dálítið sérstök.
Viðræðurnar eru ekki í gangi en umsóknin hefur heldur aldrei verið afturkölluð með formlegum hætti.
Myndi Ísland þurfa að byrja alveg frá grunni?
Margir halda því fram að Ísland þyrfti að byrja allt ferlið aftur. Það er ekki alveg rétt.
Ef Ísland ákveður að hefja viðræður aftur þarf fyrst að taka pólitíska ákvörðun. Alþingi og ríkisstjórn þyrftu að ákveða að halda ferlinu áfram.
Síðan þyrfti að senda formlega beiðni til ESB um að endurræsa viðræðurnar.
Þá myndi ferlið formlega byrja aftur.
En það þýðir ekki að allt sem gert var áður verði hent í ruslið þar sem að á árunum 2010 til 2013 var unnin gríðarlega mikil vinna:
lagagreining á íslenskum lögum
samanburður við reglur ESB
skýrslur frá sérfræðingum
drög að samningslausnum
Allt þetta er enn til.
Ef viðræðurnar myndu hefjast aftur myndi einfaldlega þurfa að uppfæra þessar upplýsingar, ekki byrja frá núlli.
Ísland er þegar mjög nálægt ESB
Ein af ástæðunum fyrir því að Ísland var komið svona langt í viðræðunum er sú að landið er nú þegar mjög tengt Evrópusambandinu.
Ísland er hluti af European Economic Area, (EES), sem er samningur sem tengir Ísland við innri markað ESB.
Þessi samningur þýðir að Ísland hefur þegar tekið upp stóran hluta af lögum Evrópusambandsins.
Í raun má segja að Ísland sé eitt af þeim ríkjum sem standa næst ESB án þess að vera í sambandinu.
Þess vegna var Ísland komið miklu lengra í viðræðum en mörg önnur ríki sem hafa sótt um aðild.
Hversu langan tíma gæti nýtt ferli tekið?
Ef Ísland myndi ákveða að ganga í ESB myndu viðræðurnar líklega taka nokkur ár.
Það fer þó eftir pólitískum vilja bæði á Íslandi og í Evrópusambandinu.
Til samanburðar má nefna:
Finland tók um 3 ár í viðræðum
Króatía tók um 10 ár
Ísland gæti líklega lent einhvers staðar þar á milli.
Margir sérfræðingar telja að nýtt ferli gæti tekið 3 til 5 ár ef samningar ganga vel.
Er eitthvað sem gæti gert viðræðurnar erfiðari?
Já. Það eru nokkur mál sem gætu orðið flóknari en önnur.
Tvö þeirra hafa alltaf verið sérstaklega viðkvæm í íslenskri umræðu:
Sjávarútvegur
Fiskveiðar og stjórn fiskistofna eru mjög mikilvæg fyrir Ísland. Það er því líklegt að þessi kafli yrði einn sá erfiðasti í viðræðunum.Landbúnaður
Reglur ESB um landbúnað eru flóknar og Ísland hefur sérstöðu vegna loftslags og framleiðsluskilyrða.
Þetta eru þó mál sem allir umsóknarþjóðir þurfa að semja um. Ísland er þar ekkert sérstakt.
Stóra myndin
Þegar allt er tekið saman er myndin í raun frekar einföld.
Ef Ísland ákveður að ganga í ESB þarf að endurræsa viðræðurnar formlega.
En Ísland myndi ekki byrja frá núlli.
Landið var þegar komið mjög langt í ferlinu þegar viðræðurnar voru stöðvaðar árið 2013. Mikill hluti undirbúningsvinnunnar er þegar til staðar og gæti nýst aftur.
Þess vegna er rangt að halda því fram að Ísland þyrfti að fara í gegnum allt ferlið frá byrjun eins og ekkert hafi gerst áður.
Raunin er sú að stór hluti vinnunnar hefur þegar verið unnin.
Niðurstaðan
Ef Ísland ákveður að hefja aðildarviðræður við ESB aftur myndi ferlið líta svona út:
Alþingi og ríkisstjórn taka ákvörðun um að hefja viðræður.
Ísland sendir formlega beiðni til ESB.
Viðræðurnar eru endurræstar.
En Ísland myndi ekki byrja frá grunni.
Mikið af þeirri vinnu sem var unnin á árunum 2010–2013 gæti nýst áfram og sparað bæði tíma og fyrirhöfn.
Þess vegna er raunhæft að segja að ef Ísland ákveður að fara aftur í samningaviðræður við ESB
þá heldur landið áfram vegferð sem þegar var hálfnuð en ekki ferð sem þarf að hefja frá byrjun.
Skoðað: 7
