Svona hafið þið möguleika á að vinna traust almennings í ESB-málinu.
Kæra ríkisstjórn Íslands.
Umræðan um mögulegt áframhald aðildarviðræðna við Evrópusambandið hefur aftur komist í brennidepil íslenskrar pólitíkur. Sumir vilja halda viðræðunum áfram, aðrir vilja hætta þeim alfarið. En áður en hægt er að ræða hvort Ísland eigi að ganga í sambandið eða ekki, er ein spurning sem þarf að svara fyrst:
Treystir almenningur stjórnvöldum til að fara með þetta mál?
Svarið, ef horft er heiðarlega og hlutlast á stöðuna, er sú, að traustið er brothætt. Í mörg ár hefur umræðan um Evrópusambandið einkennst af hálfsannleik, hræðsluáróðri, pólitískum skotgröfum og upplýsingaskorti. Niðurstaðan er sú að stór hluti þjóðarinnar veit í raun ekki hvað er satt og hvað er rangt.
Ef ríkisstjórnin ætlar að sannfæra þjóðina um að halda áfram viðræðum þarf hún því ekki fyrst og fremst að sannfæra fólk um að aðild sé góð hugmynd. Hún þarf fyrst að sannfæra fólk um að ferlið sjálft sé heiðarlegt, gagnsætt og í þágu þjóðarinnar.
Hér eru nokkur einföld en nauðsynleg skref sem stjórnvöld ættu að taka ef markmiðið er að byggja upp raunverulegt traust.
1. Opnið allt ferlið fyrir almenningi
Ein stærsta ástæða tortryggni í ESB-umræðunni er sú tilfinning að samningar séu gerðir bak við luktar dyr.
Ef ríkisstjórnin vill öðlast traust þarf hún að gera hið gagnstæða.
Birtið öll samningsgögn sem hægt er að birta. Gerið almenningi kleift að sjá stöðu hvers samningskafla. Haldið reglulega opna upplýsingafundi þar sem farið er yfir stöðuna og spurningum svarað.
Á tímum internets og samfélagsmiðla er engin ástæða til þess að almenningur þurfi að treysta á sögusagnir eða brotakenndar upplýsingar.
Gagnsæi er ekki veikleiki í lýðræði. Það er styrkur.
2. Hættið að tala í tæknimáli
Eitt af því sem hefur gert ESB-umræðuna svo óljósa fyrir almenning er tungumálið sem notað er.
Hugtök eins og „regluverk“, „innri markaður“, „samræming laga“ eða „fullveldisframsal“ segja mörgum Íslendingum lítið. Þau eru einfaldlega of abstrakt.
Fólk vill vita eitt:
Hvað breytist í mínu lífi?
Mun þetta hafa áhrif á húsnæðislánið mitt?
Mun þetta hafa áhrif á vexti?
Mun þetta hafa áhrif á verð á mat?
Mun þetta hafa áhrif á störf og atvinnu?
Ef ríkisstjórnin getur ekki útskýrt þetta á mannamáli þá mun umræðan halda áfram að byggjast á tilfinningum frekar en staðreyndum.
3. Segið bæði kostina og gallana
Ef stjórnvöld tala aðeins um ávinning missa þau trúverðugleika.
Enginn alþjóðasamningur er fullkominn. Aðild að Evrópusambandinu hefur bæði kosti og áskoranir.
Ríkisstjórnin þarf því að leggja fram heiðarlega mynd.
Hvaða kostnaður gæti fylgt aðild?
Hvaða breytingar gætu orðið á landbúnaði?
Hvaða áhrif gætu orðið á sjávarútveg?
Hvert gæti framlag Íslands orðið í sameiginlega sjóði sambandsins?
Á sama tíma þarf að greina mögulegan ávinning.
Stærri markað.
Minni viðskiptahindranir.
Stöðugra fjármálaumhverfi.
Mögulega lægri fjármagnskostnað.
Almenningur getur tekið upplýsta ákvörðun ef hann fær allar upplýsingar – ekki aðeins þær sem henta pólitískri afstöðu.
4. Setjið skýrar samningslínur
Margir Íslendingar óttast að stjórnvöld fari í viðræður án þess að vita hvert þau eru að stefna.
Þess vegna er mikilvægt að ríkisstjórnin setji fram skýr markmið áður en viðræður halda áfram.
Hvaða hagsmuni ætlar Ísland að verja sérstaklega?
Hvaða mál eru samningsatriði og hvaða mál eru ekki það?
Þetta gæti til dæmis snúið að:
vernd fiskimiða
aðlögunartíma fyrir ákveðnar atvinnugreinar
sérstöðu smárra hagkerfa
dreifbýlis og byggðastefnu
Þjóð sem fer í samningaviðræður þarf að vita hvað hún vill.
5. Bregðist strax við rangfærslum
Eitt af því sem hefur skaðað umræðuna mest eru fullyrðingar sem fá að lifa án mótmæla.
Fullyrðingar um að Ísland missi fullveldi sitt á einni nóttu.
Fullyrðingar um að fiskimiðin verði einfaldlega afhent öðrum ríkjum.
Fullyrðingar um að allar tolltekjur hverfi úr landi.
Sumt af þessu byggir á misskilningi. Annað er hreinn áróður.
Ef stjórnvöld ætla að halda áfram viðræðum þurfa þau að svara slíkum fullyrðingum tafarlaust með staðreyndum.
6. Kallið til sérfræðinga
ESB-málið má ekki vera aðeins slagorðastríð stjórnmálamanna.
Ríkisstjórnin ætti að virkja:
hagfræðinga
lögfræðinga
sjávarútvegssérfræðinga
fulltrúa atvinnulífs
fræðimenn í alþjóðasamskiptum
Þeir geta útskýrt hvaða áhrif aðild gæti haft á íslenskt samfélag út frá þekkingu – ekki pólitískum slagorðum.
7. Setjið umræðuna í raunverulegt samhengi
Ísland er nú þegar mjög tengt Evrópu í gegnum EES-samninginn.
Í gegnum þann samning hefur Ísland tekið upp stóran hluta af regluverki innri markaðar Evrópu. Auk þess er Ísland hluti af Schengen-samstarfinu, sem tryggir frjálst ferðafrelsi milli margra Evrópulanda.
Umræðan um aðild þarf því að byggjast á raunverulegri stöðu Íslands í Evrópu – ekki ímynduðum veruleika þar sem Ísland stendur algjörlega utan kerfisins.
8. Tryggið þjóðaratkvæðagreiðslu
Það sem getur skapað mest traust er einfalt loforð:
Að þjóðin sjálf taki lokaákvörðunina.
Ríkisstjórnin ætti að segja skýrt að áframhald viðræðna þýði ekki sjálfkrafa að Ísland gangi í Evrópusambandið. Viðræðurnar myndu einfaldlega leiða til samnings sem þjóðin gæti síðan samþykkt eða hafnað í þjóðaratkvæðagreiðslu.
Það er kjarninn í lýðræði.
Lokaorð
Kæra ríkisstjórn.
ESB-málið verður líklega eitt stærsta stefnumál Íslands á næstu árum. En það verður aldrei leyst með hræðsluáróðri, stóryrðum eða pólitískum skotgröfum.
Ef þið viljið að þjóðin treysti ferlinu þurfið þið að byggja það á:
gagnsæi
heiðarleika
staðreyndum
og virðingu fyrir almenningi.
Þjóð sem fær allar upplýsingar getur tekið skynsamlega ákvörðun.
Þjóð sem fær aðeins áróður mun alltaf vera tortryggin.
Valið er ykkar.
Skoðað: 6
