MYND: AI
Ein af algengustu fullyrðingunum í umræðunni um mögulega aðild Íslands að Evrópusambandinu er sú að slíkt skref munii „eyðileggja“ viðskiptasambönd Íslands við ríki utan Evrópu. Þetta er fullyrðing sem hefur verið endurtekin af ýmsum stjórnmálamönnum og þátttakendum í opinberri umræðu. Þegar hún er skoðuð í ljósi staðreynda og opinberra gagna kemur hins vegar í ljós að hún er mjög villandi.
Raunin er sú að ESB-aðild myndi ekki skera Ísland frá alþjóðaviðskiptum utan Evrópu. Hún myndi fyrst og fremst breyta hver semur um viðskiptasamninga og hvaða viðskiptakerfi Ísland tilheyrir.
Núverandi staða: Ísland í EFTA
Í dag er Ísland aðili að Fríverslunarsamtök Evrópu (EFTA).
Samkvæmt opinberum upplýsingum EFTA hafa samtökin gert fríverslunarsamninga við tugi ríkja og svæða um allan heim.
Helstu dæmi eru:
Kanada
Japan
Suður-Kórea
Singapore
Chile
Mexíkó
Opinber listi yfir fríverslunarsamninga EFTA er aðgengilegur hér:
https://www.efta.int/free-trade/free-trade-agreements
Samkvæmt upplýsingum frá EFTA eru rúmlega 40 fríverslunarsamningar í gildi, sem ná til yfir 70 landa.
Heimild:
https://www.efta.int/free-trade/free-trade-agreements
Mikilvægasti samningur Íslands: EES
Langmikilvægasti viðskiptasamningur Íslands er þó EES-samningurinn.
Í gegnum Evrópska efnahagssvæðið (EES) fær Ísland aðgang að innri markaði Evrópu, sem er einn stærsti efnahagsmarkaður heims.
Samkvæmt íslenskum stjórnvöldum tryggir EES-samningurinn:
frjálsa för vöru
frjálsa för þjónustu
frjálsa för fjármagns
frjálsa för fólks
Heimild:
https://www.government.is/topics/foreign-affairs/external-trade/european-economic-area/
Þessi samningur er hornsteinn íslensks útflutnings.
Viðskiptatölur: Evrópa er langstærsti markaðurinn
Gögn frá Alþjóðaviðskiptastofnunin (WTO) sýna hversu mikilvægur Evrópumarkaðurinn er fyrir Ísland.
Samkvæmt WTO fara um 62–65% af útflutningi Íslands til ESB-ríkja.
Heimild:
https://ttd.wto.org/en/profiles/is
Aðrir stórir markaðir eru:
Bandaríkin (um 11–12%)
Bretland (um 9–10%)
Þessar tölur sýna að íslenskt hagkerfi er þegar mjög nátengt Evrópu.
Hvað myndi breytast við ESB-aðild?
Ef Ísland gengi í Evrópusambandið myndi það taka upp sameiginlega viðskiptastefnu ESB.
Samkvæmt Evrópusambandinu er viðskiptastefna eitt af þeim sviðum þar sem sambandið hefur sameiginlegt vald aðildarríkja.
Heimild:
https://policy.trade.ec.europa.eu/eu-trade-relationships-country-and-region_en
Þetta þýðir að:
ESB semur um fríverslunarsamninga fyrir aðildarríki
aðildarríki hafa ekki sjálfstæða tollastefnu
sameiginleg tollskrá gildir
Ísland myndi því hætta í EFTA og taka upp samningskerfi ESB.
Stærra samningsnet ESB
ESB er stærsta viðskiptablokk heims og hefur samninga við meira en 70 ríki.
Meðal stærstu fríverslunarsamninga ESB eru:
Kanada – CETA samningurinn
Japan – Economic Partnership Agreement
Suður-Kórea – Free Trade Agreement
Víetnam – EU-Vietnam FTA
Þetta þýðir að ef Ísland gengi í ESB myndi það fá aðgang að öllum þessum samningum.
Myndu EFTA-samningar tapast?
Formlega séð myndu þeir falla niður þar sem þeir gilda aðeins fyrir EFTA-ríki.
En í mörgum tilfellum er ESB þegar með sams konar samning.
Til dæmis:
| Land | EFTA samningur | ESB samningur |
|---|---|---|
| Kanada | já | CETA |
| Suður-Kórea | já | EU-Korea FTA |
| Japan | já | EU-Japan EPA |
Þetta þýðir að markaðsaðgangur myndi oft halda áfram í gegnum nýjan samning.
Dæmi úr Evrópu
Þegar Svíþjóð, Finnland og Austurríki gengu í ESB árið 1995 hættu þau í EFTA.
Heimild:
https://www.efta.int/about-efta/history
Þrátt fyrir það jukust viðskipti þeirra verulega á næstu árum samkvæmt rannsóknum OECD.
Heimild:
https://www.oecd.org/trade
Hvað segja hagfræðingar?
Rannsóknir á áhrifum aðildar að stórum viðskiptablokkum sýna almennt að stærri markaðir og stærri samningsblokkir hafa meiri samningsstyrk í alþjóðaviðskiptum.
Samkvæmt OECD getur þátttaka í stórum viðskiptablokkum aukið bæði fjárfestingu og útflutning.
Heimild:
https://www.oecd.org/trade/topics/trade-agreements/
Staðreyndaték á fullyrðingunni
Fullyrðing:
„ESB-aðild myndi eyðileggja viðskiptasambönd Íslands utan Evrópu.“
Staðreyndir:
Ísland hefur nú þegar flesta samninga í gegnum EFTA
ESB hefur stærra net fríverslunarsamninga
viðskiptasambönd myndu breytast en ekki hverfa
Niðurstaða:
Fullyrðingin er villandi.
Réttara væri að segja:
ESB-aðild myndi breyta hver semur um viðskiptasamninga Íslands, en hún myndi ekki loka íslenskum fyrirtækjum frá alþjóðamörkuðum.
Niðurstaða
Viðskiptasambönd Íslands utan Evrópu eru ekki í hættu vegna hugsanlegrar ESB-aðildar.
Það sem myndi breytast er viðskiptakerfið sem Ísland starfar innan.
Í stað þess að semja um samninga í gegnum EFTA myndi Ísland taka þátt í samningskerfi stærstu viðskiptablokk heims.
Þess vegna sýna staðreyndir að sú fullyrðing að ESB-aðild myndi „eyðileggja“ alþjóðaviðskipti Íslands stenst ekki staðreyndaprófun.
Skoðað: 27
