Skandall.is - Fimm breytingar við inngöngu Íslands í ESB

Fimm hlutir sem myndu breytast og fimm sem myndu ekki breytast ef Ísland gengi í Evrópusambandið

Umræða um aðild Íslands að Evrópusambandinu (ESB) hefur lengi verið ein sú heitasta í íslenskri pólitík. Samt er merkilegt hversu mikið af umræðunni byggir á misskilningi, hræðsluáróðri eða einfaldlega rangfærslum.
Margir tala um ESB eins og það sé eitthvert ógnvænlegt yfirvald sem gleypi ríki, taki auðlindir þeirra og afnemi sjálfstæði þeirra á einni nóttu.

Raunveruleikinn er hins vegar miklu einfaldari.
Ef Ísland gengi í ESB myndu vissir hlutir sannarlega breytast. Það er eðlilegt. Aðild að alþjóðlegu samstarfi hefur alltaf áhrif. En á sama tíma eru margir grunnþættir samfélagsins sem myndu alls ekki breytast.

Til að gera þetta einfalt skulum við skipta þessu niður í tvo lista:
Annars vegar fimm hluti sem myndu líklega breytast, og hins vegar fimm hluti sem myndu nánast örugglega ekki breytast.

Fimm hlutir sem myndu breytast

1. Gjaldmiðillinn gæti breyst

Ef Ísland gengi í ESB er mjög líklegt að landið tæki upp evru á einhverjum tímapunkti, þó það gerist ekki strax.
Í dag notar Ísland íslensku krónuna, sem er mjög lítill gjaldmiðill á alþjóðavísu. Það þýðir að hann getur sveiflast mikið. Þegar krónan fellur hækkar verð á innfluttum vörum. Þegar hún styrkist getur útflutningur orðið erfiðari.

Evran er hins vegar einn stærsti gjaldmiðill heims og notaður af hundruðum milljóna manna. Fyrir venjulegt fólk gæti þetta þýtt:

stöðugri verðbólgu
lægri vexti til lengri tíma
einfaldari viðskipti við önnur Evrópulönd

En þetta þýðir líka að Ísland myndi ekki lengur stjórna eigin gjaldmiðli.

2. Meiri samkeppni í verslun

ESB byggir á svokölluðum innri markaði. Það þýðir að vörur, þjónusta og fyrirtæki geta flust frjálslega milli landa.
Ef Ísland væri í ESB myndi það líklega þýða meiri samkeppni í verslun.

Fyrir neytendur gæti það þýtt:

meira vöruúrval
fleiri erlendar verslanir
lægra verð á sumum vörum

Á sama tíma myndu sum íslensk fyrirtæki þurfa að keppa við stærri evrópsk fyrirtæki.

3. Vinnumarkaðurinn yrði opnari

Í ESB ríkir frjáls för vinnuafls. Það þýðir að borgarar sambandsins geta búið og starfað í öðrum aðildarríkjum.
Í raun hefur Ísland þegar tekið þátt í þessu að stórum hluta í gegnum EES samninginn.
En með fullri aðild yrðu réttindin enn skýrari.

Fyrir Íslendinga gæti þetta þýtt:

auðveldara að flytja til annarra Evrópulanda
auðveldara að fá atvinnu þar
menntun viðurkennd víðar

Á sama tíma gætu fleiri Evrópubúar flutt til Íslands til að vinna.

4. Reglur um sjávarútveg myndu breytast

Eitt stærsta deilumálið í ESB umræðunni er fiskveiðar.
ESB hefur sameiginlega fiskveiðistefnu sem kallast Common Fisheries Policy (CFP).
Ef Ísland gengi í sambandið þyrfti að semja um hvernig íslensk fiskimið yrðu hluti af því kerfi. Það er eitt stærsta samningsatriðið í mögulegum aðildarviðræðum.

Það er því ljóst að sjávarútvegurinn yrði stórt pólitískt mál í slíkum samningum.

5. Ísland tæki þátt í ákvörðunum ESB

Sem aðildarríki myndi Ísland taka þátt í stofnunum ESB.
Það myndi meðal annars þýða:

íslenskir þingmenn á Evrópuþinginu
íslenskur ráðherra við samningaborð ESB
þátttaka í sameiginlegri lagasetningu

Í stað þess að taka reglur óbeint í gegnum EES, myndi Ísland hafa beina rödd við borðið.

Fimm hlutir sem myndu ekki breytast

Þrátt fyrir allar þessar breytingar eru líka margir hlutir sem myndu alls ekki breytast.

1. Ísland myndi ekki hætta að vera sjálfstætt ríki

Stærsta ranghugmyndin í umræðunni er sú að ríki „missa fullveldi sitt“ ef þau ganga í ESB.
En öll ESB ríki eru áfram sjálfstæð ríki.
Danmörk, Svíþjóð og Finnland eru ekki hætt að vera sjálfstæð lönd þó þau séu í ESB.

Ísland myndi áfram hafa:

sitt eigið þing
sína eigin ríkisstjórn
eigin stjórnarskrá

2. Alþingi myndi áfram setja flest lög

Margir halda að ESB myndi „stjórna Íslandi“.
Það er einfaldlega ekki rétt.

Stór hluti laga sem hafa áhrif á daglegt líf fólks er áfram settur á landsvísu.

Til dæmis:

menntamál
heilbrigðismál
löggæsla
velferðarkerfi

Þetta eru allt mál sem eru áfram á ábyrgð aðildarríkja.

3. Velferðarkerfið yrði áfram íslenskt

ESB rekur ekki sameiginlegt velferðarkerfi.

Hvert ríki ákveður sjálft:

lífeyriskerfi
almannatryggingar
örorkubætur
barnabætur

Þess vegna eru velferðarkerfi ESB landa mjög mismunandi.

Svíþjóð er með eitt kerfi.
Þýskaland annað.
Danmörk þriðja.

Ísland myndi áfram ráða þessu sjálft.

4. Tungumálið myndi ekki breytast

Íslenskan myndi áfram vera opinbert tungumál landsins.

Raunar myndi hún líka verða opinbert tungumál ESB, sem þýðir að:

lög sambandsins yrðu þýdd á íslensku
túlkun yrði á íslensku á fundum

Litlar þjóðir eins og Malta og Írland hafa þegar þetta fyrirkomulag.

5. Ísland myndi áfram eiga landið og orkulindirnar

Ein dramatískasta fullyrðingin í ESB umræðunni er sú að Ísland myndi „missa auðlindirnar“.
En eignarréttur auðlinda er ákveðinn í lögum hvers ríkis.

Ísland myndi áfram eiga:

landið
vatnsafl
jarðhita
orkulindir

Deilurnar snúast frekar um reglur um nýtingu og samkeppni, ekki um að einhver í Brussel eignist íslenskar auðlindir.

Af hverju er umræðan svona rugluð?

Ástæðan er einföld: ESB er flókið samstarf.

Það er hvorki:

einfalt bandalag
né sambandsríki eins og Bandaríkin

Það er eitthvað þar á milli.
Þess vegna er auðvelt fyrir stjórnmálamenn að taka eitt brot af sannleikanum og blása það upp í stórar fullyrðingar.

Niðurstaðan

Ef Ísland gengi í Evrópusambandið myndu vissir hlutir breytast.
Það er einfaldlega staðreynd.
En það er jafn mikil staðreynd að margt myndi halda áfram eins og áður.

Helstu breytingarnar myndu líklega tengjast: